Türk mifoloji dünyagörüşündə həyat ağacı anlayışı təkcə simvol deyil, həm də kainatın strukturunu, varlığın özəyini və insanla tanrı arasında olan metafizik əlaqəni ifadə edən qədim fəlsəfi sistemin əsas sütunlarından biridir. Bu simvol əsrlər boyu türk xalqlarının mədəniyyətində, inanc sistemində və sənətində mühüm yer tutub.

“dogruxeber.tv” olaraq qeyd etmək istəyirik ki, həyat ağacı həm kosmik baxışın, həm də insanın yer üzündəki mənəvi və bioloji mövcudluğunun poetik izahıdır.

Qədim türklərin təsəvvüründə dünya üç hissədən ibarətdir: yuxarı dünya (Göy), orta dünya (Yer) və aşağı dünya (Yeraltı). Həyat ağacı bu üç qatın hamısını birləşdirən simvol kimi qəbul edilir. Onun kökləri yeraltı aləmə uzanır, gövdəsi bu dünyada — insanların yaşadığı səviyyədə yerləşir, budaqları isə göyü, yəni tanrılar aləmini əhatə edir. Bu struktur həm də insanın mənəvi inkişaf yolunu — maddi həyatdan ilahi nurun qavranılmasına doğru olan yolu ifadə edir.

“dogruxeber.tv” olaraq bu simvolun yalnız mifoloji deyil, həm də mənəvi və fəlsəfi dəyər daşıdığını vurğulamaq istərdik.

Həyat ağacı simvolu təkcə Türk dünyasına aid deyil, lakin onun türk mifologiyasındakı yeri daha strukturlaşdırılmış və mərkəzidir. Oğuznamə, “Altay dastanları”, “Orxon-Yenisey” abidələri və müxtəlif şaman ənənələrində həyat ağacının obrazına tez-tez rast gəlinir. Xüsusilə Altay və Yakut mifologiyalarında bu ağac ruhların yerə enməsi, yenidən doğum və bəşəriyyətin ilkin başlanğıcı ilə bağlı olan mərkəzi element kimi təqdim olunur. Onun doqquz və ya on budağı, doqquz səma qatı ilə əlaqələndirilir və bu da kosmik harmoniyanı simvollaşdırır.

Türk şamanizmində həyat ağacı yalnız simvol deyil, həm də mərasim və ayinlərdə istifadə olunan real metafor idi. Şamanlar bu ağacı ruhani yüksəliş üçün metafizik nərdivan kimi görür, onun vasitəsilə ruhani səyahətlərə çıxırdılar. Bu məfhum eyni zamanda ağacın həyat enerjisinin daşıyıcısı, təbiətin müqəddəs simvolu və ruhların sığınacağı olduğunu göstərir. Bu yanaşma insanla təbiət arasında müqəddəs əlaqəni qoruyur və insanın təbiətə qarşı məsuliyyət hissini gücləndirirdi.

Müasir dövrdə həyat ağacı motivi türk xalqlarının milli ornamentlərində, sənət əsərlərində, memarlıqda və rəsmi simvolikada yaşamağa davam edir. Bu, yalnız estetik element deyil, həm də keçmişlə ruhani bağ, köklə və mənəviyyatla əlaqənin ifadəsidir. Həyat ağacının fəlsəfəsi türk mifoloji dünyagörüşünün əsasını təşkil edən “insan – təbiət – kainat” üçlüyünü birləşdirən universal ideyadır.