"dogruxeber.tv"a dərdini danışan bir tələbə deyir: “Ayda 380 manat kirayə verirəm. Universitetə getmək üçün 40 manat yol pulu xərcləyirəm. Bir o qədər də yemək, su, dərs vəsaiti. Valideynlərim göndərə bilmir. Gecə kuryerlik edirəm. Universitetə bəzən yuxusuz gəlirəm. Təhsil alıram, işləyirəm, amma yaşaya bilmirəm.” Bu, təkcə bir nəfərin şikayəti deyil – bu, artıq bir dövrün təqaüdsüz və gələcəksiz tələbə portretidir.

Əvvəllər ali təhsil almaq, ailələr üçün bir fəxarət idi – indi isə ailənin maliyyə çöküşü riskidir. Tələbə olmaq indi diplom üçün yox, gələcəkdən ümid kəsmədən yaşamağa çalışmaq üçün mübarizədir. Azərbaycanda minlərlə tələbə həm oxuyur, həm çalışır, həm də müxtəlif yollarla dolanmağa məcbur qalır. Amma bütün bu mübarizənin ortasında bir sual var – tələbə bu tempin içində yaşaya bilirmi?

Universitet auditoriyaları bu gün daha çox yorğun bədənlərin toplaşdığı otaqlara çevrilib. Gecə taksidə işləyən, ya da marketdə kassada duran, səhər metroda ayaqüstə yuxuya gedən tələbələr – artıq şəhərin adiləşmiş mənzərəsidir.

"dogruxeber.tv" tərəfindən aparılan müşahidələr göstərir ki, Bakı və Gəncə kimi böyük şəhərlərdə tələbələrin 60%-dən çoxu təhsil aldığı müddətdə rəsmi və ya qeyri-rəsmi şəkildə çalışır. Bəziləri dərslə paralel iş tapdığına sevinir, çünki bu günlərdə işləmədən tələbə qalmaq üçün ya çox zəngin olmalısan, ya da çox şanslı.

Digər tərəfdən, ali məktəblərdə təhsil ödənişləri hər il artmaqda davam edir. Son 3-4 ildə bir çox universitetdə illik ödəniş 300-500 manat arası yüksəlib, amma bu artım nə müəllim heyətinin keyfiyyətinə, nə dərs mühitinin şəraitinə, nə də tələbənin rifahına təsir göstərib. Qiymət qalxır, amma masa-stul, hava sistemi və laboratoriya hələ də eyni vəziyyətdədir. Tələbə ödədiyi məbləğin qarşılığında keyfiyyət deyil, kağız üzərində “status” alır.

Ən ağrılı tərəfi isə budur ki, bu artımlar cəmiyyətə əvvəlcədən elan olunmadan, ictimai rəy sorğusu keçirilmədən, sadəcə bir gün universitet saytında yeni qiymət siyahısı ilə xəbər edilir. Tələbə və valideyn artıq seçim qarşısında qalmır – sadəcə müqavimətsiz şəkildə ödəməyə məcbur qalır.

Eyni zamanda, hökumətin təqdim etdiyi ödənişsiz təhsil yerlərinə çıxış imkanı da ildən-ilə daha da daralır. Ballar artır, tələblər sərtləşir, amma təhsil alanların maddi yükü azalmır. 2025-ci ildən etibarən bəzi fakültələrdə bütün ödənişsiz yerlərə keçid balı 650-dən yuxarı müəyyən olunub. Bu isə təhsildə bərabərlik prinsipini yalnız kağız üzərində buraxır.

Kirayə qiymətləri də tələbə həyatına ən böyük zərbəni vurur. İki nəfərlik otaqda yatmaq, tanımadığı insanlarla eyni evdə yaşamaq, ümumi mətbəx, ümumi çörək və bitib-tükənmək bilməyən gündəlik stress – bu nəsil üçün normaya çevrilib. Onların problemi yalnız pul deyil – onların problemi öz gəncliklərini yaşaya bilməmələridir.

Çünki hər şey var: universitet, internet, diplom, smartfon, metro, kafelər... Sadəcə zaman və enerji yoxdur. İmtahanlara hazırlaşmaq gecə sifariş aparmaqdan sonraya qalır. Qiraət yerinə səs-küylü ev, dərs yerinə yorğun bədən, inkişaf yerinə borclanmaq. Tələbə həyatını dəyərləndirən sistemin özü çoxdan devalvasiya olub.

Hökumət təqaüdləri real yaşam xərcini belə qarşılamır. Təhsil alan bir gəncə ayda 130 manat verilib ondan uğur, yüksək nəticə, sosial fəallıq, ingilis dili və kod yazma tələb olunur. Amma onun sadəcə yatmağa 5 saatı, yeməyə 3 manatı və düşünməyə vaxtı yoxdur.

Və bu reallıqla o gənclər hələ də təhsildən, diplomdan, gələcəkdən əl çəkmir. Əl çəkmirlər, çünki bu sistem nə qədər çətin olsa da, çıxış yolu hələ də özlərini tərk etməməkdən keçir.