“dogruxeber.tv” üçün hazırlanan bu yazı göstərir ki, Azərbaycanda gənclər əmək bazarının ən zəif təbəqəsini təşkil edir – lakin səssiz istismar halları daha da təəccüblüdür. İlk dəfə işə başlayan bir çox gənc, təcrübəsizlikləri və təhsil sistemi ilə bağlı boşluqlar səbəbindən yaxşı olmayan, aşağı maaşla, bəzən heç rəsmi müqavilə olmadan işlə təmin olunur.

Çətinliklə işə girən gənclərin çoxu minimum və ya aşağı maaşlı işlərlə kifayətlənməli olur, halbuki bu mərhələdə onların əsas ehtiyacı təcrübə qazanmaq və bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir. Hazırda Azərbaycan gənclərinin əhəmiyyətli hissəsi işsizdir və bu, onların sosial-maddi asılılığını artırır.

“dogruxeber.tv” tərəfindən aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu vəziyyət əmək münasibətlərində ciddi hüquq pozuntularına yol açır.

Təhsilin praktikliyi yox, nəzəriyyəyə əsaslanması da problemi dərinləşdirir. Hazırkı sistem tələbələri əmək bazarına praktiki bacarıqsız hazırlayır, işəgötürənlər isə təcrübəsiz gənclərə iş verməkdən çəkinirlər. Nəticədə bir çox gənc, hansı sahə olursa olsun, ağır şəraitli və hüquqsuz işlərə “ən pis şərtlərlə razılaşmaq” məcburiyyətində qalır. Market və mağazalarda çalışan gənclərin çoxu gün ərzində fasiləsiz işləyir, yalnız qısa nahar və çay fasilələri ilə kifayətlənirlər ki, bu da açıq istismar formasıdır.

İstismar təkcə fiziki deyil, həm də hüquqi boşluqlarla bağlıdır. Bəzi iş yerlərində gənclər sınaq müddəti adı altında işə götürülür, əmək müqaviləsi bağlanmır, maaş verilmir və müddət bitdikdən sonra xəbərdarlıq edilmədən işdən çıxarılırlar. Bu, açıq şəkildə qanunla qadağan olunan hal olsa da, çox zaman nəzarətsiz qalır.

Uşaq əməyinə gəlincə, bu sahədə də problemlər qalmaqdadır. Rəsmi qaydalara görə 15 yaşdan aşağı şəxslərin işlədilməsi qadağandır, lakin bəzi sahələrdə – xüsusilə kənd təsərrüfatı və nəqliyyatda – uşaqların işə cəlb olunması hallarına rast gəlinir. Bu, həm hüquqi, həm də mənəvi baxımdan ciddi narahatlıq doğurur. Uşaqlar əmək münasibətləri haqqında heç bir məlumat olmadan, təhlükəsizliyi təmin olunmayan işlərə yönləndirilirlər.

Qanunlar nominal olaraq işçi hüquqlarını tanısa da, onların tətbiqi və icrası olduqca zəifdir. Gənclər çox vaxt istismara uğradıqlarını anlasa da, alternativ olmadığını düşünərək səs çıxarmır və bu da istismarın davamlılığını təmin edir. Sosial, iqtisadi və psixoloji səbəblər onları “hər şeyə dözməyə” məcbur edir.