Azərbaycan tarixində adları tez-tez çəkilən şəxsiyyətlər çoxdur – Nizami, Füzuli, Üzeyir bəy, Hacı Zeynalabdin, Nərimanov və başqaları. Lakin xalqın yaddaşında bir qədər kölgədə qalan, elmi, sənəti və fikirləri ilə dövrünü aşan, amma adı bu gün layiqincə xatırlanmayan dahilər də var. Onların həyat və yaradıcılığı həm yerli, həm də beynəlxalq miqyasda əhəmiyyət daşıyır.

"dogruxeber.tv" bu məqalədə tarixdə gizlənmiş belə bir neçə azərbaycanlı şəxsiyyətin adını gün üzünə çıxarır.

Onlardan biri Abbasqulu ağa Bakıxanovdur. Adı bəzi dərsliklərdə sadəcə tarixçi və şair kimi çəkilsə də, əslində o, dövrünün ən intellektual fiqurlarından biri olub. Ərəb, fars, rus və fransız dillərini bilən Bakıxanov həm də ilk dəfə Qafqaz tarixini elmi əsaslarla yazan, “Gülüstani-İrəm” kimi əsərlə tarixşünaslığımıza ciddi töhfə verən mütəfəkkirdir.

"dogruxeber.tv" araşdırmalarında o da ortaya çıxıb ki, Bakıxanov həm də maarifçi idi və Şərqdə təhsilin sistemləşməsinə dair layihələr irəli sürüb.

Başqa bir unudulmuş dahilərdən biri Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevdir. O, ədəbiyyatımızda ilk dramatik əsərlərin müəllifi olmaqla yanaşı, həm də teatr rejissoru, diplomat və maarifçi idi. Onun yazdığı əsərlər təkcə bədii dəyəri ilə deyil, ictimai düşüncə və tənqidi baxışla da seçilirdi. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsində çalışmış, Parisdə səfir kimi fəaliyyət göstərmiş, lakin bu xidmətləri nadir hallarda geniş şəkildə təbliğ olunur.

Adı az xatırlanan dahilər sırasında Yusif Məmmədəliyev də var. O, neft kimyası sahəsində SSRİ və dünya elminə böyük töhfələr vermiş alimdir. Onun rəhbərliyi altında aparılan katalizatorlarla bağlı tədqiqatlar dünya elmi ədəbiyyatında yer alıb. Lakin onun adı elm çevrələrindən kənarda çox da tanınmır.

Eləcə də Süleyman Sani Axundov, Firidun bəy Köçərli, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu kimi şəxsiyyətlər də öz dövrlərində maarifin, azad düşüncənin, mətbuatın və modern ideyaların daşıyıcıları olublar. Onların fəaliyyəti bir millətin oyanışında mühüm rol oynasa da, adları bu gün bəzən yalnız küçə adlarında və ya kitab arxivlərində qalır.

Bu cür dəyərlərin işıqlandırılması təkcə tarix borcu deyil, həm də gələcək nəsillərə doğru örnək göstərmək üçün vacibdir. Onların unudulmaması, Azərbaycan kimliyinin intellektual təməlini qorumaq deməkdir.