gundem / maraqli / Cəmiyyət
6.09.2025, 13:00
Bitkilərin ünsiyyəti: Onlar arasında gizli rabitə və informasiya mübadiləsi necə baş verir?
İnsanlar kimi danışmayan, amma gözlənilməz şəkildə bir-biri ilə ünsiyyət qura bilən canlılar var — bu canlılar bitkilərdir. Son illərdə aparılan elmi tədqiqatlar göstərir ki, bitkilər yalnız özlərinə aid kimyəvi maddələr vasitəsilə deyil, həm də yeraltı “internet” kimi işləyən xüsusi mikrob şəbəkələri ilə bir-biri ilə gizli əlaqə saxlayırlar.
“dogruxeber.tv”ın araşdırmaları bitkilərin bu sirli dünyasına işıq tutur.
Bitkilər arasında informasiya mübadiləsi əsasən iki yolla həyata keçirilir: kök sistemləri vasitəsilə və ya havaya buraxılan kimyəvi siqnallar ilə. Ən maraqlısı isə ondan ibarətdir ki, onların kökləri altında minlərlə kilometr uzunluğunda mikoriza (mikrob və göbələk) şəbəkəsi mövcuddur. Bu şəbəkə vasitəsilə bitkilər bir-birinə xəbər göndərir, hədələnmə, qida ehtiyacları və ya digər stress faktorlardan xəbərdar edirlər.
Məsələn, əgər bir bitki zərərverici həşəratların hücumuna məruz qalırsa, o, mikoriza şəbəkəsi vasitəsilə qonşu bitkilərə xəbər göndərərək onların özlərini qorumaq üçün müdafiə mexanizmlərini işə salmasını təmin edir. Bu müdafiə mexanizmləri arasında toksik kimyəvi maddələrin ifrazı və ya bitkinin fiziki xüsusiyyətlərinin dəyişdirilməsi ola bilər.
Bundan əlavə, bitkilər havaya yayılan qoxu və kimyəvi maddələr vasitəsilə də digər bitkilərlə əlaqə saxlayır. Məsələn, ağaclar yaralananda xüsusi qoxular buraxaraq ətrafdakı bitkilərə xəbər göndərir, onları müdafiə üçün xəbərdar edirlər.
“dogruxeber.tv”ın ekspertlərinin fikrincə, bu bioloji “dialoq” təbiətin incə tarazlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.
Bu sistem bitkilərin təkcə özlərini qorumasına deyil, həm də resursları bölüşməsinə imkan yaradır. Bir bitki kölgədə qalanda, günəş işığı alan bitki ona kömək məqsədilə əlavə qidalandırıcı maddələr göndərə bilir. Bu cür əməkdaşlıq təbiətdə böyük ekosistemlərin davamlılığını təmin edir.
Maraqlıdır ki, bu “bitki interneti” hələ də tam öyrənilməyib və gələcək tədqiqatlar onun çox daha mürəkkəb olduğunu göstərə bilər. İnsanlar bu sistemdən ilhamlanaraq, gələcəkdə yeni rabitə və məlumat ötürmə texnologiyaları yaratmaq istəyirlər.
Nəticə etibarilə, bitkilər səssiz görünə bilər, amma onlar arasında davam edən gizli rabitə təbiətin ən möcüzəli proseslərindən biridir.

