Son on ildə dünya iqtisadiyyatının ümumi həcmi artıb, texnoloji inkişaf, maliyyə alətlərinin genişlənməsi və rəqəmsal bazarların sürətli böyüməsi yeni sərvət imkanları yaradıb. Amma bu artım hər kəsin rifahına eyni dərəcədə təsir etməyib. Əksinə, statistikalar göstərir ki, dünya əhalisinin böyük əksəriyyəti real gəlir baxımından ya yerində sayır, ya da geriləyir. Orta sinif bir çox ölkədə zəifləyir, yoxsulluq isə yalnız Afrika və Asiyada deyil, Qərbin özündə də yenidən gündəmə qayıdır.

Məsələnin mərkəzində duran əsas faktor – kapitalın yığılması və resursların az sayda şirkət və fərdin əlinə keçməsidir. “DogruXeber.tv” olaraq apardığımız beynəlxalq araşdırmalara əsasən, dünya üzrə 10 ən zəngin insanın ümumi sərvəti son 5 ildə iki dəfədən çox artıb. Halbuki bu müddət ərzində dünya üzrə real əməkhaqqı artımı inflyasiyanı belə kompensasiya etməyib. Bir çox ölkələrdə ev sahibi olmaq orta gəlirli vətəndaş üçün əlçatmaz lüksə çevrilib. Kirayə qiymətləri isə bir çox hallarda minimum əməkhaqqını aşır.

Bu tendensiyanın arxasında texnoloji nəhənglərin, iri fondların və maliyyə institutlarının bazarda dominanta çevrilməsi dayanır. Onların əldə etdiyi sərvət yalnız satış və istehsaldan gəlmir – məlumat, diqqət və vaxt kimi qeyri-maddi dəyərlər üzərindən gəlir modelləri qurulur. Vətəndaş hər gün sosial şəbəkələrdə zaman keçirir, ödənişsiz xidmətlərdən istifadə etdiyini zənn edir, əslində isə onun “fərdi məlumatları” kapitala çevrilir. Bu modelin gətirdiyi passiv zənginlik, real iqtisadiyyatda bərabərsizliyin əsas katalizatoruna çevrilib.

“DogruXeber.tv” ekspertlərinin fikrincə, bu bərabərsizlik təkcə iqtisadi deyil, sosial təhlükə mənbəyidir. Orta sinifin zəifləməsi cəmiyyətin dayanıqlığını sarsıdır. Çünki bu sinif həm istehlak bazarının əsas iştirakçısı, həm də siyasi sabitliyin təminatçısıdır. Orta gəlirli insan təhsil alır, vergi ödəyir, biznes qurur və dövlətə güvənir. Amma bu sinif hər ötən il ya aşağı sinfə sürüşür, ya da gələcəyə inamını itirir. Bu isə radikallaşma, populizm və sosial parçalanma risklərini artırır.

Maraqlıdır ki, qlobal institutlar bu vəziyyəti etiraf etsələr də, effektiv tədbirlər yoxdur. Vergi sistemləri iri korporasiyalar üçün ya yumşaqdır, ya da formal. Transmilli şirkətlər bir çox hallarda heç bir ölkəyə tam mənada vergi ödəmirlər. Bu isə dövlət büdcələrinin yükünü sıravi vətəndaşların çiyinlərinə qoyur. Yəni həm əməkhaqqı aşağı qalır, həm də vergi yükü artır. Eyni zamanda səhiyyə, təhsil və mənzil kimi fundamental xidmətlər daha çox özəlləşir və əlçatmazlaşır.

Dünya zənginləşdikcə insanlar yoxsullaşır – bu ifadə artıq poetik təşbeh yox, iqtisadi reallıqdır. Vəziyyət dəyişməsə, yaxın illərdə “orta sinif” anlayışı tarixə qarışa bilər. Bu isə nəinki iqtisadi, həm də mədəni və siyasi sabitlik üçün ciddi həyəcan siqnalıdır. Yeganə çıxış yolu – ədalətli iqtisadiyyat modelinə keçid, şəffaf vergi siyasəti, real əməkhaqqı artımı və sosial xidmətlərə universal çıxışın təmin edilməsidir. Əks halda, artan sərvət azalan ümidin üzərində inşa olunacaq.