Rusiya 2023-cü il üçün müdafiə xərcləri hədəfini iki dəfə artıraraq 100 milyard dollardan çox - bütün dövlət xərclərinin üçdə birinə çatdırıb - Reuters-in nəzərdən keçirdiyi hökumət sənədi, Ukraynadakı müharibənin xərclərinin getdikcə artdığını və Moskvanın maliyyəsini daha da gərginləşdirdiyini göstərir.

Rəqəmlər, sektorlar üzrə büdcə xərcləri məlumatlarının artıq dərc edilmədiyi bir vaxtda Rusiyanın münaqişəyə xərcləməsinə işıq salır.

Onlar göstərir ki, təkcə 2023-cü ilin birinci yarısında Rusiya müdafiəyə ilkin olaraq 2023-cü il üçün nəzərdə tutduğu 4,98 trilyon rubldan (54 milyard dollar) 12% və ya 600 milyard rubl daha çox xərcləyib.

Sənəddə göstərilir ki, 2023-cü ilin ilk altı ayında müdafiə xərcləri 5,59 trilyon rubl təşkil edib ki, bu da həmin dövrdə xərclənən 14,97 trilyon rublun 37,3 faizini təşkil edib. Rusiyanın büdcə planında “Milli Müdafiə”yə xərclənən ümumi vəsaitin 17,1%-i nəzərdə tutulub.

Rusiya hökuməti və maliyyə nazirliyi rəqəmlərlə bağlı şərh tələblərinə cavab verməyib.

Artan müharibə xərcləri Rusiyanın daha yüksək sənaye istehsalı ilə bu il təvazökar iqtisadi bərpasını dəstəkləyir, lakin artıq büdcə maliyyəsini təqribən 28 milyard dollar kəsirə gətirib çıxarıb - bu rəqəm ixrac gəlirlərinin azalması ilə birləşir.

Moskvanın Ukraynada “xüsusi hərbi əməliyyat” adlandırdığı əməliyyatı təqib etdiyi üçün müdafiəyə daha yüksək xərclər kəsiri daha da genişləndirə bilər, hasilatın artması isə digər sektorları canniballaşdıra və özəl investisiyaları sıxışdıra bilər.

"dogruxeber.tv"ın məlumatına görə, Reuters agentliyinin sənəd əsasında apardığı hesablamalar göstərib ki, Rusiya bütövlükdə 2023-cü il üçün ilkin olaraq planlaşdırılan bütün büdcə xərclərinin ilk altı ayında müdafiəyə 19,2% xərcləyib.

Son açıqlanan məlumatlar Moskvanın yanvar və fevral aylarında orduya 2 trilyon rubl xərclədiyini göstərib. Bu ilin birinci yarısında büdcə xərcləri 2022-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2,44 trilyon rubl çox olub. Sənədə əsasən, həmin əlavə vəsaitin 97,1 faizi müdafiə sektoruna yönəldilib.

Sənəd illik müdafiə xərcləri üçün 9,7 trilyon rubl, 29,05 trilyon rublluq ümumi xərc hədəfinin üçdə birini təşkil edən yeni hesablama təqdim etdi ki, bu da ən azı son on ildə ən yüksək pay olacaq.

2011-2022-ci illər arasında Rusiya büdcəsinin minimum 13,9%-ni, maksimum 23%-ni müdafiəyə xərcləyib.
Sənəddə göstərilir ki, Rusiya yeni illik müdafiə büdcəsinin 57,4%-ni artıq xərcləyib.

Hərbi istehsal sənaye istehsalında güclü canlanmaya səbəb olub və analitiklər deyirlər ki, dövlət müdafiə müqavilələri Rusiya iqtisadiyyatının 2022-ci ildəki 2,1% azalmadan bu il ÜDM-in artımına doğru bərpa olunmasında əsas amil olub.

Xüsusi müdafiə maliyyəsi qapalı xərclərə düşür, lakin bəzi məlumatlar artıq ictimai olmasa da, yayılır. Məsələn, sənəddə göstərilir ki, Rusiya birinci yarımildə hərbçilərin maaşlarına demək olar ki, 1 trilyon rubl xərcləyib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 543 milyard rubl çoxdur.

Baş nazirin müavini Denis Manturov iyul ayında bildirib ki, müdafiə sənayesi indi hər ay 2022-ci ildə olduğundan daha çox döyüş sursatı istehsal edir.

Məktəblər, xəstəxanalar və yollar üçün maliyyə vəsaiti artıq bu il müdafiə və təhlükəsizlik lehinə sıxılır, lakin müdafiə xərclərinin payı artır, digər sahələr ixtisarlarla üzləşə bilər.

"Hərbi sənaye kompleksi sənaye artımına imkan yaradır, "mülki" sənayelər yenidən yavaşlayır" deyə Locko-Invest-in sərmayə şöbəsinin rəhbəri Dmitri Polevoy, keçən həftə iyun ayı üzrə sənaye istehsalı məlumatlarından sonra bildirib.

Bu, əsasən keçən ilki aşağı baza effekti sayəsində illik 6,5% artım göstərdi. Mövsümi hasilatı nəzərə almasaq, artım tamamilə dayandı.

CentroCreditBank-ın iqtisadçısı Yevgeni Suvorov bildirib ki, hərbi sənaye tam gücü ilə işləyir.

"Biz tankların və raketlərin istehsalının daha da artırılması potensialının nə olduğunu bilmirik", - Suvorov MMI Telegram kanalında bildirib. "Lakin biz bilirik ki, bu məhsulu daha da artırmaq yalnız iqtisadiyyatın digər sektorlarından daha çox kadra qan tökmək hesabına mümkündür."

Xalis ixracatçı Rusiya adətən büdcə profisiti verir, lakin birinci yarımillikdə enerji ixracının dəyəri illik müqayisədə 47% azalmaqla ikinci il üçün kəsir yaradacaq.

Daha yüksək büdcə xərcləri inflyasiya risklərini artırır. Mərkəzi Bank iyul ayında faiz dərəcələrini 8,5%-ə qaldırdı və analitiklər borclanma xərclərinin daha da artacağını gözləyirlər.

Rusiya Bankı keçən həftə Reuters-in keçirdiyi sorğuya əsasən, bu il ÜDM artımını 1,5-2,5% səviyyəsində proqnozlaşdırır. Beynəlxalq Valyuta Fondu aprel ayında bu il 0,7% artım proqnozlaşdırmışdı, lakin qlobal təcrid ilə Rusiyanın gələcək illər üçün perspektivləri zəifləyəcək.

"Bollu fiskal "steroidlər" hazırda kifayət qədər yaxşı kömək edir, lakin iqtisadiyyatın orta və ya uzunmüddətli vəziyyətini çətin ki, yaxşılaşdırır" dedi Polevoy. “Fiskal konsolidasiya qaçılmaz olan kimi, sürətli iqtisadi yavaşlama olacaq”.

dogruxeber.tv
N.Məmərli