Ağ tut əsrlərdir Azərbaycan xalqının həm mətbəxində, həm də təbabət ənənələrində xüsusi yerə sahib olan bitkilərdən biridir. Həm meyvəsi, həm də qurusu, yarpağı, mürəbbəsi və bəhməzi ilə sağlamlığa saysız faydalar təqdim edən ağ tut, bu gün də həm təbii qida, həm də təbii dərman kimi qiymətləndirilir.

“dogruxeber.tv” araşdırmalarına əsasən, ağ tutun müxtəlif formada istifadəsi müxtəlif orqan sistemlərinə təsir göstərir və bu təsirlər elmi cəhətdən də getdikcə daha geniş tanınır.

Ağ tutun təzə meyvəsi orqanizm üçün təbii antioksidant mənbəyidir. C və K vitaminləri, dəmir, kalsium, maqnezium və müxtəlif flavonoidlərlə zəngin olan meyvə immun sistemini gücləndirir, orqanizmi toksinlərdən təmizləyir, qan dövranını yaxşılaşdırır. Xüsusilə yay aylarında təzə tut yemək həm bədənə enerji verir, həm də maddələr mübadiləsini sürətləndirir. Qurusu isə xüsusilə qış aylarında enerji mənbəyi kimi istifadə olunur. Quru tut qanazlığı, halsızlıq və ümumi zəiflik zamanı dəstəkləyici təbii vasitə kimi faydalıdır.

“dogruxeber.tv” bildirir ki, mütəmadi şəkildə quru tut qəbulu bağırsaq mikroflorasını tənzimləyir və sağlam həzm sistemini dəstəkləyir.

Tut yarpaqları xalq təbabətində çox qədimdən şəkərli diabetə qarşı istifadə olunub. Müasir tədqiqatlar göstərir ki, ağ tut yarpaqlarında insulinə bənzər təbii maddələr var və onlar qanda şəkərin səviyyəsini tənzimləyə bilir. Yarpaq dəmləmələri həmçinin qaraciyəri təmizləməyə, ödemi azaltmağa, mədə turşusunu balanslaşdırmağa və viruslara qarşı müdafiəni gücləndirməyə kömək edir. Bununla yanaşı, tut yarpağı çayı yüngül iltihab əleyhinə və sakitləşdirici təsirə malikdir.

Tut mürəbbəsi və bəhməzi soyuq fəsillərdə həm immuniteti gücləndirmək, həm də tənəffüs yollarını qorumaq üçün geniş istifadə olunur. Mürəbbə boğaz ağrısı, öskürək, səs batması kimi hallarda xalq arasında sınanmış üsuldur. Bəhməz isə daha güclü təsirə malikdir — orqanizmi qısa müddətdə bərpa etmək, qanazlığını aradan qaldırmaq və halsızlıqla mübarizə aparmaq üçün istifadə edilir. Bəhməz həm uşaqlar, həm yaşlılar, həm də fiziki zəhmətlə çalışanlar üçün təbii “gücləndirici” sayılır.

İstifadə qaydaları:

Təzə meyvə: gündə 1 stəkan (mədəsi həssas olanlar acqarına qəbul etməməlidir)

Quru tut: gündə 10–15 ədəd, əsasən səhər və günorta saatlarında

Yarpaq çayı: gündə 1–2 fincan, isti halda, acqarına və ya yeməkdən sonra

Mürəbbə: səhər yeməklərində və ya boğaz üçün gündə 1-2 qaşıq

Bəhməz: gündə 1-2 yemək qaşığı, xüsusilə səhərlər, isti su və ya südlə qarışdırılaraq

Əks göstərişlər:

Diabet xəstələri üçün meyvənin özünü və bəhməzi həkim nəzarəti ilə istifadə etmək vacibdir

Mədə turşuluğu yüksək olan şəxslər çox miqdarda qəbul etməməlidir

Həddindən artıq qəbul (xüsusilə bəhməz və quru tut) qarında köp, ishal və ya şəkər balansının pozulmasına səbəb ola bilər

Alergiyası olanlar əvvəl az miqdarda sınaqdan keçirməlidir

Tarixi və mədəni aspektlər:
Ağ tutun Azərbaycandakı tarixi çox qədimdir. O, yalnız qida deyil, həm də ipəkçilikdə istifadə olunub. Xüsusilə Şəki, Gəncə, Quba kimi bölgələrdə tut ağacı həm mədəni, həm iqtisadi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyıb. Ağacın özünün kölgəsi, ağac materialı, yarpağı və meyvəsi xalq həyatının ayrılmaz hissəsi olmuşdur. Qədim mənbələrdə tut bəhməzi "qanı artıran qara şərbət" kimi adlandırılıb, tutdan hazırlanan müxtəlif qidalar Novruz süfrələrinin və payız mətbəxinin əsas simvollarından sayılıb.

Elmi yanaşma və mənbələr:
Ağ tutun faydaları haqqında məlumatlar bir çox elmi tədqiqatlarda öz təsdiqini tapıb. Xüsusilə Şərq təbabəti və bitki mənşəli müalicə sahəsində fəaliyyət göstərən elmi jurnallar ağ tutun qan şəkərinə, iltihablara və immun sisteminə təsiri ilə bağlı yüzlərlə məqalə dərc edib. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının fitoterapiya bölmələrində də bu bitkinin müəyyən sahələrdə istifadəsinə dair qeydlər mövcuddur.

Beləliklə, ağ tut sadəcə dadlı meyvə deyil, həm də təbiətin bizə bəxş etdiyi şəfalı bir xəzinədir. Ondan düzgün və məsuliyyətlə istifadə etdikdə, həm gündəlik qida rejimini zənginləşdirir, həm də ümumi sağlamlığın qorunmasına ciddi dəstək verir.