Dədə Qorqud dastanları təkcə qəhrəmanlıq və tarix salnaməsi deyil, həm də insan psixologiyasının, emosional durumların və dərin mənəvi ziddiyyətlərin simvolik ifadəsidir. Bu dastanlar, min illər əvvəl formalaşsa da, insanın iç dünyasında baş verən dəyişiklikləri və daxili mübarizələri anlamaq baxımından bu gün də öz aktuallığını qoruyur.

“dogruxeber.tv” bu yazıda Dədə Qorqud mətni üzərindəki qəhrəmanların davranış və duyğularını analiz edərək, dastanlardakı psixoloji qatlara işıq salır.

Dastan qəhrəmanlarının hər biri müəyyən xarakter arxetiplərini təmsil edir. Oğuz igidləri cəsarət, qorxu, ailəyə bağlılıq, sevgi, qürur və itki kimi universal insan hisslərini daşıyır. Dəli Domrulun ölümə meydan oxuması, əslində qorxunu inkar etmək deyil – qorxunu tanıyıb onunla üzləşmək və həyatın mənasını bu çərçivədə dərk etmək cəhdidir. “dogruxeber.tv” qeyd edir ki, bu obrazlar vasitəsilə insanın ölümə, yazgıya və əxlaqa münasibətindəki psixoloji çarpışmalar dolayısı ilə təqdim olunur.

Dədə Qorqud dastanlarında atalar və oğullar arasında münasibətlər də dərin mənəvi və psixoloji qatlar daşıyır. Oğuz elində oğul olmaq, təkcə genetik bağlılıq deyil, həm də ləyaqət, sınaq və əxlaqi güc tələb edir. Bu, ataların oğullarına verdiyi gizli bir psixoloji imtahandır. Məsələn, Basat obrazı öz qardaşını – Təpəgözü – öldürərək əslində həm ailə, həm cəmiyyət, həm də mənəvi vəzifə qarşısında verdiyi qurbanla daxili parçalanmanı simvolizə edir. Həmin mübarizə bir qardaşın birinə qarşı deyil, insanın öz içindəki vəhşi instinktlərə qarşı savaşının əksidir.

Dədə Qorqudun özü isə həm şaman, həm psixoloq, həm də hikmət sahibi olaraq, bütün bu ziddiyyətlərin ortasında nizam yaradan simadır. Onun sözləri, sadəcə nəsihət deyil – həm də insan psixikasının dərinliklərinə işıq salan, hər kəsi öz ruh halı ilə qarşılaşdıran çağırışlardır. Dədə Qorqud’un danışdığı hər bir söz, qəhrəmanların və dinləyicinin ruhuna toxunan daxili bir səsə çevrilir. O, ən çətin məqamlarda görünür və ən çox da insanın özü ilə qaldığı anlarda danışır.

Bu dastanlarda psixoloji qatlar sətiraltı verilir – kimsə ağlamır, amma acı hiss olunur; kimsə qorxmur, amma həyacan keçirir; kimsə sevir, amma ifadə edə bilmir. Bunlar, türk mədəniyyətinin emosiyaları necə tərbiyələndirdiyini, kişinin və qadının hansı psixoloji rollarda təqdim olunduğunu göstərir. Və bu da sübut edir ki, Dədə Qorqud dastanları sadəcə keçmişə aid deyil – insan ruhu üçün bu gün də aktual olan bir aynadır.