Yuxunun bədənin, o cümlədən beynin düzgün işləməsini dəstəklədiyi, onun dincəlməsinə, bərpasına və doldurulmasına imkan verdiyi bilinir. Saysız-hesabsız nevroloqlar və tibb tədqiqatçıları bu mühüm bioloji prosesi daha yaxşı anlamağa çalışsalar da, onun sinir əsaslarının çoxu hələ də məlum deyil.

Vaşinqton Dövlət Universitetinin (WSU) tədqiqatçıları müxtəlif beyin və bədən funksiyalarını tənzimləyən qlial hüceyrələrin alt növü olan astrositlərin yuxu və oyanıqlıqdakı rolunu araşdıran tədqiqatlar aparırlar.

"dogruxeber.tv" bildirir ki, onların "Journal of Neuroscience"də dərc olunmuş ən son məqalələri göstərir ki, bazal ön beyində (yəni yuxu, oyanma və bədən istiliyinin tənzimlənməsini dəstəkləyən beyin bölgəsi) astrositlərin aktivləşməsi siçanların qeyri-müəyyən müddətə oyaq qalmasına səbəb olur.

Tədqiqat aparan tədqiqatçılardan biri Marcos Frank Medical Xpress-ə deyib ki, "Tədqiqatımız bizi yuxulu edən beyin hüceyrələri və dövrələri ilə bağlı daha geniş araşdırmanın bir hissəsi idi. Alimlər bunu "yuxu sürücüsü" adlandırırlar və həqiqətən yuxu sürətinin tam izahatına malik deyilik. Hələ 2009-cu ildə biz qlial astrositlər adlanan qeyri-neyron hüceyrələr sinfinin in vivo olaraq yuxu sürətinə təsir etdiyinə dair ilk sübutu dərc etmişdik. O vaxtdan bəri biz astrositlərin yuxu və oyaqlıqdakı dəqiq rolunu anlamağa çalışırıq".

Frank və onun həmkarlarının son işinin əsas məqsədi bazal ön beyindəki astrositlərin yuxuya, oyaqlığa və ümumi yuxu sürətinə necə təsir etdiyini daha yaxşı başa düşmək idi. Bunu etmək üçün tədqiqatçılar siçan bazal ön beynində astrositlərin aktivləşdirilməsini tərsinə dəyişdirmək üçün bir sıra qabaqcıl genetik və kimyəvi üsullardan istifadə etdilər.

- "Biz məməlilərin beynində normal olaraq ifadə olunmayan kiçik bir molekula reseptor ifadə etmək üçün "kimya-genetik" texnikadan istifadə etdik" - deyə Frank bildirib.

- "Xüsusi dərman vasitəsi ilə aktivləşdirildikdə, bu reseptor astrositləri aktivləşdirir. Biz bunu beyin fəaliyyətinin və motor fəaliyyətinin standart ölçüləri ilə birləşdirdik ki, bunlar birlikdə heyvanın oyaq və ya yuxuda olduğunu bizə bildirir".

Müşahidə etdikləri təsirlərin xüsusi olaraq astrositlərin kimya-genetik aktivasiyası ilə əlaqəli olmasını təmin etmək üçün komanda eyni zamanda eyni siçanların oxşar şəraitdə müşahidə edildiyi, lakin onların astrositləri aktivləşdirilmədən bir neçə nəzarət təcrübələri həyata keçirmişdir. Nəhayət, tədqiqatçılar müşahidə etdilər ki, bazal ön beyin astrositlərinin aktivləşməsi siçanların heç bir tipik yuxululuq əlamətləri göstərmədən saatlarla oyaq qalması ilə nəticələnib

- "Belə görünürdü ki, siçanlar heç bir "xərcsiz" və ya başqa sözlə artan yuxu sürəti olmadan oyaqdılar" - deyə Frank əlavə edib.

- "Bu, bizim üçün gözlənilməz oldu və bir neçə mühüm təsiri var. Birincisi, nəticələrimiz yuxuya olan ehtiyacımızın özlüyündə oyaqlıq nəticəsində yarandığı anlayışına qarşı çıxır. Bunun əvəzinə, beyin hüceyrələrinin alt tipləri arasında xüsusi qarşılıqlı əlaqə tələb oluna bilər."

Ümumilikdə, bu tədqiqatçılar qrupu tərəfindən toplanan son tapıntılar bəzi neyron-glial dövrələrin yuxu sürətini və oyaqlığı modulyasiya etməkdə əsas rolunu vurğulayır. Gələcəkdə onlar yuxunun sinir əsasları haqqında maraqlı yeni kəşflərə yol aça bilər, potensial olaraq insanların uzun müddət oyaq və aydın qalmasına imkan verən dərmanların yaradılmasına da imkan verə bilər.

"Təsəvvür edin ki, (əgər bu insanlara tərcümə edilərsə) növbədə işləyənlərin yuxusu getmir və uzun müddət astronavtlar, pilotlar, əsgərlər, tibb işçiləri, ilk cavab verənlər yuxudan vaz keçə bilirlər" - deyə o, bildirib.

- "Biz bu prosesin çox erkən mərhələsindəyik, lakin bu baş versəydi, bu, insan fəaliyyətinin hüdudlarını həmişəlik dəyişəcəkdi. Bizim növbəti işlərimiz bazal ön beyin astrositlərini aktivləşdirdiyimiz zaman hadisələr zəncirində bundan sonra nə baş verəcəyini anlamağa yönəldiləcək. ətrafdakı neyronlarda dəyişikliklərə gətirib çıxarır və bu bizim nəticələrimizi necə izah edir? Sağlam beyində bu prosesi normal olaraq nə idarə edir və bu astrosit tərəfindən aktivləşdirilən oyanma normal oyanma ilə eynidirmi?Bunların hamısı gələcək tədqiqatlarımızda cavab verməyə ümid etdiyimiz suallardır. "

dogruxeber.tv
Fatimə Kamalqızı