Rəqəmsal platformalar son on ildə insan davranışlarını formalaşdıran ən güclü vasitələrdən birinə çevrilib. Sosial media, axtarış sistemləri və alış-veriş saytları fərdi maraqları izləyərək istifadəçiyə uyğun məzmunlar təqdim edir. Əvvəllər seçim insanın öz ixtiyarında olduğu halda, bu gün algoritmlər onun yerinə qərar verir.

“dogruxeber.tv” yazır ki, insanlar sosial mediada qarşılarına çıxan məzmunların öz zövqlərinin əksi olduğunu düşünsə də, əslində bu zövq uzun müddət ərzində texnoloji platformalar tərəfindən formalaşdırılır və yönləndirilir.

İzlədikcə daha çox oxşar məzmunun təqdim edilməsi, alış-veriş etdikcə oxşar məhsulların təklifi və informasiyalara baxdıqca yalnız eyni baxış bucağının təkrarlanması bir müddət sonra istifadəçini tək-tərəfli düşünmə rejiminə salır.

“dogruxeber.tv” əməkdaşlarının apardığı araşdırmalara əsasən, insanlar öz maraqları və seçimləri ilə uyğun gəlməyən məlumatlara daha az rast gəlir və fərqli fikirlərlə qarşılaşmaq imkanları xeyli məhdudlaşır. Bu isə informasiya azadlığı görüntüsü altında məlumat manipulyasiyası və düşüncə məhdudlaşdırılması riskini artırır.

Algoritmlər yalnız texniki vasitə deyil, həm də sosial və ideoloji təsir alətidir. Kim nə izləyir, nə oxuyur, nə alır və nəyi “bəyənir” – artıq fərdi seçim kimi deyil, texnoloji təkliflərin nəticəsi kimi baş verir. İnsanlar özlərini sərbəst hesab etsə də, onlar görünməyən kodlar vasitəsilə davranış modellərinə uyğunlaşdırılır. Platformalar üçün məqsəd istifadəçinin diqqətini maksimum müddətdə saxlamaq və reklam gəlirini artırmaqdır. Bu məqsəd naminə isə insanın gerçək maraqlarından çox onun asanlıqla yönləndirilə bilən vərdişləri əsas götürülür.

Məhz bu səbəbdən fərdi seçim azadlığı anlayışı yenidən düşünülməlidir. Çünki bəyəndiklərimiz bəzən bizə bəyənməli olduğumuz kimi göstərilir. İnsan davranışları və maraqları texnologiyanın obyektiv deyil, ticarət yönümlü sistemlərinə tabe olduqca, seçim deyilən anlayış da tədricən öz mahiyyətini itirir.