İnsan tarixində köçəri həyat tərzi sabitlikdən çox əvvəl mövcud olub. Əsrlərlə insanlar təbiətin ritminə uyğun şəkildə, fəsillərlə birgə hərəkət edib, bir yerdə qalmaq əvəzinə yaşamaq üçün daima yerdəyişmə yolunu seçiblər. Müasir dünyada şəhərlər və infrastrukturlar artdıqca köçəriliyin gündəlik həyatda yeri azalsa da, bəzi xalqlar hələ də bu qədim yaşam tərzini qoruyub saxlayırlar.

“dogruxeber.tv” köçəri mədəniyyətin izlərini hələ də yaşadan monqollar, tuareqlər və Sibir şamanlarının həyatına işıq tutur.

Monqol köçəriləri əsrlərdir ki, bozqırın geniş düzənliklərində köç edərək yaşayırlar. Onların ənənəvi evləri olan “ger” (yurt) yalnız bir neçə saat içində sökülüb yeni yerdə qurula bilir. Hər ailə öz mal-qarası ilə birlikdə otlaqlardan otlaqlara, su mənbələrini izləyərək hərəkət edir. Monqol köçəriliyi sadəcə iqtisadi model deyil, həm də dərin fəlsəfi dünyagörüşə əsaslanır. Təbiətlə bir vəhdət halında yaşamaq, torpağı sahiblik deyil, etibar kimi qəbul etmək bu mədəniyyətin əsas prinsipidir. Uşaqlar kiçik yaşlardan at minməyi, çadır qurmağı, hava və heyvan davranışlarına görə istiqamət seçməyi öyrənir.

“dogruxeber.tv” tərəfindən bölgəyə ezam olunmuş tədqiqatçıların müşahidələrinə görə, bu həyat tərzi texnologiyanın təsirindən xeyli uzaqdır, lakin bir o qədər də ritmik və nizamlıdır.

Sahə dəyişsə də, prinsiplər oxşardır. Tuareg bədəviləri Afrikanın Sahel və Səhra bölgələrində köç edirlər. Bu xalq qumlu fırtınalar, sərt hava və su çatışmazlığı ilə mübarizədə minillərlə təcrübə toplayıb. Tuareglər özlərini “azad insanlar” adlandırır və bu azadlıq onların mədəniyyətinin mərkəzində dayanır. Karvanlarla səhranı keçən bu xalqın kişi və qadın geyimləri, musiqiləri, danışıq dilləri, hətta ədəbi ənənələri köçəri həyatın sərtliyini və eyni zamanda poetikasını daşıyır. Tuareq qadınları ailə və məişət həyatında güclü söz sahibidirlər və evlilik, miras, qərarvermə kimi məsələlərdə əsas rol oynayırlar.

Sibirin sərt iqlimi də öz köçəri xalqlarını formalaşdırıb. Evenklər, Nenetslər, Yukagir və digər Sibir xalqları buzlaqlar və meşələr arasında maral sürüləri ilə birgə köç edirlər. Onların həyatında şamanizm mərkəzi yer tutur. Təbiət ruhlarının çağırıldığı rituallar, xəstəliklərin ruhla müalicəsi və doğa ilə harmoniya bu xalqların gündəlik həyatına inteqrasiya olunub. Sibirin köçəri xalqları üçün köç etmək sadəcə məkan dəyişdirmək deyil – ruhani bir prosesdir. Hər yeni dayanacaq, yeni bir enerji mübadiləsidir. Onlar yalnız fiziki yollarla deyil, eyni zamanda mənəvi səviyyədə də "yoldadırlar".

Köçəri xalqların ortaq cəhəti – təbiətlə ziddiyyətə girmədən, onun qanunlarına tabe olaraq yaşamaqdır. Bu insanlar mülkiyyət anlayışını fərqli formada qəbul edir, yerə, heyvana və havaya bir varlıq kimi yanaşırlar. Onlar üçün torpaq nə alver, nə də sərhədlərlə məhdudlaşan bir obyekt deyil – o, həm yoldaşdır, həm də yaşamaq üçün zəruri olan canlı sistemin bir parçasıdır.

Köçərilik, həm sərt iqlimlərlə mübarizə, həm də həyatla uyğunlaşma sənətidir. Bu insanlar bir yerdə dayanmaq yerinə, daim hərəkətdə olaraq sabitlik tapırlar. Onlar özlərini təbiətin bir elementi kimi qəbul etdikləri üçün zərər deyil, harmoniya yaradırlar.

Bugünkü dünya dayanıqlı həyat tərzi, ekologiya və təbiət balansı mövzusunda çıxış yolları axtararkən, bu qədim köçəri xalqların həyatından öyrənəcəyi çox şey var.