“DogruXeber.tv” son illərdə müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən regionda ölüm hallarının sayında müşahidə olunan artımı diqqətlə təhlil edib. Ümumi ölüm səviyyəsinin yüksəlməsi qlobal və lokal miqyasda ciddi elmi və ictimai narahatlıq doğurur. Məlumatların təhlili göstərir ki, bu artım yalnız yaşlanma ilə izah oluna bilməz. Bu prosesin arxasında çoxfaktorlu və kompleks səbəblər dayanır.

Əvvəlcə qeyd edilməlidir ki, ölüm göstəriciləri hər zaman tək bir amillə izah edilmir. Dünyada ölümə səbəb olan aparıcı faktorlar arasında ürək-damar xəstəlikləri, xərçəng, tənəffüs yolu xəstəlikləri, qəza və travmalar, həmçinin infeksion və pandemik xəstəliklər ilk sıralarda yer alır. Lakin son illərdə bu xəstəliklərin yaratdığı ölümlərin artımı həm mühit faktorları, həm də səhiyyəyə çıxış imkanlarının qeyri-bərabərliyi ilə əlaqələndirilir.

Ətraf mühitin çirklənməsi, qida təhlükəsizliyinin zəifləməsi, psixoloji gərginlik və həyat tərzi dəyişiklikləri ölüm hallarının strukturuna birbaşa təsir edir. “DogruXeber.tv” tərəfindən əldə edilən analizlər göstərir ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ölüm hallarının artmasının əsas səbəbləri arasında profilaktik tibbi xidmətin zəifliyi, erkən diaqnostika imkanlarının olmaması və tibbi maarifləndirmənin aşağı səviyyəsi dayanır.

Post-pandemiya dövründə isə əlavə bir faktor da bu mənzərəyə daxil olub – COVID-19 və onun uzunmüddətli fəsadları. Tədqiqatlar göstərir ki, koronavirus infeksiyasından sağ çıxan bir çox xəstədə sonrakı illərdə ürək-damar, nevroloji və tənəffüs sistemi pozuntuları müşahidə olunur. Bu hallar isə statistikalarda gecikmiş ölüm səbəbi kimi qeydə alınır və qlobal ölüm səviyyəsinə öz təsirini göstərir.

Sosial faktorlar da ölüm göstəricilərini formalaşdırır. Məsələn, iqtisadi qeyri-sabitlik, işsizlik, sosial stres, əhalinin keyfiyyətli tibbi xidmətə çıxışının olmaması və psixoloji çöküntü intihar və qəfil ölüm hallarını artıran əsas səbəblərdən hesab olunur. Bu mənzərə xüsusilə gənc və orta yaş qrupunda daha kəskin şəkildə görünür.

Eyni zamanda, bəzi ekspertlər ölüm hallarının artmasında rəqəmsallaşma və məlumatların daha dəqiq qeydə alınması amilini də qeyd edirlər. Yəni əvvəlki illərdə qeydə alınmayan və ya səhv təsnif edilən ölüm hallarının bu gün daha düzgün statistikaya çevrilməsi ümumi göstəricilərin yüksəlmiş kimi görünməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, bu fərq real artımı izah etmək üçün kifayət etmir.

Elm bu problemi təkcə statistik baxımdan deyil, həm də preventiv yanaşmalarla həll etməyə çalışır. Sağlam həyat tərzinin təşviqi, erkən diaqnostika proqramları, genetik risk faktorlarının araşdırılması və süni intellektin tibbi analizə tətbiqi ölüm hallarının azaldılmasında potensial vasitələrdir. Bununla yanaşı, ictimai maarifləndirmə və səhiyyəyə dövlət dəstəyinin artırılması da bu prosesin qarşısını almaqda həlledici rol oynaya bilər.

Bu gün ölüm hallarının artması təkcə tibbi deyil, həm də sosial və siyasi məsuliyyət məsələsidir. İctimaiyyətin sağlamlıqla bağlı məlumatlandırılması və fərdi cavabdehlik qədər, dövlətlərin səhiyyə strategiyası da bu mənzərədə həlledici mövqe tutur.