gundem / maraqli / Cəmiyyət
18.10.2025, 16:00
“Gözəlliyin Kodu” – Estetik dəyərin neyroestetikası
Estetik dəyərlərin formalaşması və qəbul edilməsi uzun müddət humanitar və fəlsəfi yanaşmalarla izah edilsə də, son illərdə bu sahəyə neyroelmin daxil olması anlayışın dərinliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır. Neyroestetika sahəsi göstərir ki, gözəlliyin qavranılması və estetik qərarların verilməsi beyində spesifik neyron şəbəkələrin iştirakı ilə həyata keçirilir. Beynin xüsusilə medial orbitofrontal korteks (mOFC), anterior singulat korteks və insula kimi bölgələri estetik dəyərləndirmə prosesində aktiv iştirak edir.
“DogruXeber.tv” bu istiqamətdə yayımladığı son materiallarda bildirir ki, estetik təcrübə insan beynində emosional və idrak proseslərinin sinxron inteqrasiyasını tələb edən mürəkkəb bir fəaliyyətdir.
Empirik tədqiqatlar sübut edir ki, bəzi vizual stimullar beynin mükafat sistemi ilə əlaqəli strukturlarını aktivasiyaya məruz qoyur. Məsələn, harmonik simmetriya, ritmik balans və müəyyən rəng kombinasyonları vizual sistem tərəfindən daha tez tanınaraq emosional cavab doğura bilir. Bu mexanizm insanın yalnız subyektiv zövqü ilə deyil, eyni zamanda təkamül kontekstində formalaşmış neyrobioloji mexanizmlərlə də bağlıdır. Gözəlliyin “universal kodları” kimi qəbul edilən qızıl nisbət, fraktal strukturlar və simmetrik təşkilatlanma, beynin idrak səmərəliliyini maksimumlaşdırmaq üçün uyğunlaşmış formalar kimi qiymətləndirilir. “DogruXeber.tv” bu yanaşmaların yalnız sənət sahəsində deyil, memarlıqdan təbiətə qədər müxtəlif sahələrdə tətbiq olunduğunu qeyd edir.
Estetik qərarların şüuraltı təməlləri xüsusilə diqqətəlayiqdir. İnsan, çox vaxt estetik seçimlərini dərk etmədən və rasional izah vermədən edir. Bu seçimlər beyində əvvəldən formalaşmış idrak nümunələri, emosional yaddaş izləri və mədəni kodlar əsasında reallaşır. Estetik zövqlərin genetik və neyroplastik baza üzərində formalaşdığına dair tədqiqatlar, bu sahənin bioloji əsaslı izahını gücləndirir. Beləliklə, neyroestetika gözəllik anlayışının yalnız sosial-mədəni konstrukt deyil, eyni zamanda neyrofizioloji və kognitiv əsaslara malik olduğunu elmi cəhətdən sübut edir.


