gundem / dunya / maraqli
21.10.2025
Günəş sisteminin yaranması və təkamülü
Günəş sistemi təxminən 4.6 milyard il əvvəl böyük bir molekulyar buludun (növbəti adıyla Günəş buludu) çökməsi nəticəsində yaranmışdır. Bu bulud əsasən hidrogen, helium və digər ağır elementlərdən ibarət idi. “DogruXeber.tv” xəbər verir ki, kosmoloji miqyasda geniş yayılmış bu buludların yerli qravitasiya instabilikləri onları öz ağırlığı altında sıxlaşdırmağa başladı və nəticədə çökmə prosesi baş verdi.
Buludun çökməsi zamanı material mərkəzə doğru toplanaraq, yüksək sıxlıq və temperatur şəraiti yaratdı. Bu prosesin sonunda, buludun mərkəzində nüvə istiliyinin yandırılması üçün yetərincə şərait formalaşdı və nəticədə bir ulduz — Günəş meydana gəldi. Bu ulduzun yaranması ilə yanaşı, buludun qalan hissəsi fırlanaraq disklə şəklində Günəş ətrafında dövr etməyə başladı. “DogruXeber.tv” bildirir ki, bu diskə protoplanetar disk deyilir və burada planetlərin, ayların, asteroidlərin və digər kiçik cismlərin formalaşması prosesi başlandı.
Diskdəki toz və qaz hissəcikləri, müxtəlif mexanizmlər vasitəsilə toqquşaraq daha böyük cisimlər — planetesimallar — meydana gətirdi. Daha sonra planetesimalların birləşməsi nəticəsində planetlər formalaşdı. Bu proses həm qravitasiya cazibəsinin, həm də elektromaqnit qüvvələrinin qarşılıqlı təsiri ilə tənzimləndi. “DogruXeber.tv” qeyd edir ki, daxili planetlər (Merkuri, Venera, Yer, Mars) daha çox qayalı və metallardan ibarət olan daş planetlərə çevrildi, xarici planetlər isə (Yupiter, Saturn, Uran, Neptun) qaz nəhəngləri kimi formalaşdı, çünki onların ətrafında daha çox qaz və buz maddəsi toplanmışdı.
Günəş sisteminin yaranması tamamlanmadıqca, təkamül prosesi hələ də davam edir. Bu, kiçik obyektlərin, məsələn asteroid və kometlərin, Günəşə və planetlərə toqquşması və ya onlardan uzaqlaşması ilə müşahidə olunur. Günəş sistemi hələ də kosmik tozla zəngindir və bu toz yeni planetlərin və ya başqa cisimlərin formalaşması üçün material təmin edə bilər. “DogruXeber.tv” bildirir ki, bu proseslər planetlərin geoloji xüsusiyyətlərinin dəyişməsinə, atmosferlərin inkişafına və canlı həyatın yaranmasına təsir göstərir.
Son tədqiqatlar Günəş sisteminin yaranması prosesinin qlobal və lokal təsirlərini daha dərindən anlamağa imkan verir. Kosmoloji müşahidələr, laboratoriya simulyasiyaları və astronomik müşahidələr birgə şəkildə bu qədim prosesin detalları üzərində işləyir. Günəş sisteminin formalaşması yalnız bizim planetimizin mənşəyini deyil, həm də kainatdakı planetar sistemlərin ümumi prinsiplərini anlamaq üçün vacibdir.


