Müasir informasiya dövründə saxta məlumatların, yəni dezinformasiyanın yayılması insan beyninə təsir baxımından ciddi çağırışdır. İnternet və sosial medianın sürətli inkişafı ilə yanaşı, bu informasiyaların təhrif olunmuş, yanlış və manipulyativ versiyaları geniş kütlələrə çatır.

“DogruXeber.tv” bu problemin neyropsixoloji tərəflərini araşdıraraq, dezinformasiyanın insan beynində yaratdığı təsirləri və bunun sosial nəticələrini təhlil edir.

Beynin məlumatı necə qəbul etməsi və işləməsi onun neyron şəbəkələrinin fəaliyyəti ilə bağlıdır. İnsanlar yeni məlumatı əvvəlki bilik və təcrübələri ilə əlaqələndirərək qiymətləndirir. Bu prosesdə mövcud inanclar və emosional durum böyük rol oynayır. Dezinformasiya beyni aldatmaq üçün bu mexanizmlərdən istifadə edir. Məsələn, təsdiqləmə yanılması (confirmation bias) insanları artıq inandıqları fikirlərə uyğun məlumatları qəbul etməyə, fərqli məlumatları isə rədd etməyə sövq edir. “DogruXeber.tv” üçün toplanan elmi araşdırmalar göstərir ki, bu meyllər beyində müəyyən sinir dövrələrinin aktivləşməsi ilə bağlıdır və dəyişdirilməsi çətindir.

Dezinformasiyanın təsiri altında beyində emosional reaksiya artır, xüsusilə amigdala və ön frontal korteksin fəaliyyəti dəyişir. Bu isə insanların rasional düşüncə qabiliyyətini zəiflədərək, yanlış məlumatları daha çox mənimsəməsinə səbəb olur. Neuromarketing və siyasət psixologiyasında aparılan tədqiqatlar göstərir ki, emosional yük daşıyan saxta xəbərlər daha sürətlə yayılır və beyin üçün daha cəlbedici olur.

Bundan əlavə, sosial medianın algoritmik strukturu insanları oxşar fikirlər içərisində saxlayaraq “eko kameralara” salır. Bu, fərqli baxışların qarşısını alır və dezinformasiyanın daha dərin köklənməsinə şərait yaradır. “DogruXeber.tv” üçün təqdim olunan məlumatlarda qeyd edilir ki, uzun müddət belə bir mühitdə olmaq beyin strukturunda sinaptik plastikliklə bağlı dəyişikliklər yarada bilər və insanların qavrayış sərhədlərini məhdudlaşdıra bilər.

Beyin üçün ən çətin proseslərdən biri yeni, ziddiyyətli informasiyanı qəbul edib sintez etməkdir. Bu zaman kognitiv dissonans yaranır və bu hal beyin üçün stress mənbəyidir. İnsanlar bu gərginlikdən qaçmaq üçün yanlış məlumatları seçir və ya yeni məlumatları inkaredir. Beləliklə, dezinformasiya sadəcə informasiya problemi deyil, həm də beynin məlumat işləmə sistemində funksional pozuntulara yol açan psixoloji və neyrobioloji fenomenə çevrilir.

Müasir elm dezinformasiyanın qarşısını almaq üçün maarifləndirmə, kritik düşüncə bacarıqlarının inkişafı və neyroelmlərə əsaslanan informasiya texnologiyalarının yaradılmasını təklif edir. İnsan beyninin təbii məhdudiyyətlərini nəzərə alaraq, informasiya təhlükəsizliyi sahəsində yeni yanaşmaların tətbiqi zəruridir.

Nəticədə, dezinformasiya insan beyni və cəmiyyət üçün yalnız informasiya zəhəri deyil, həm də neyrobioloji və psixoloji səviyyədə ciddi təhlükədir.