gundem / maraqli / Cəmiyyət
24.10.2025
Ağacların interneti
Meşələr bir çoxlarının düşündüyündən qat-qat mürəkkəb və canlı sistemlərdir. Hər bir ağac tək bir orqanizm kimi yox, geniş bir ekosistemin şəbəkə halında işləyən hissəsi kimi fəaliyyət göstərir. Alimlər son illərdə sübut ediblər ki, ağaclar kök sistemləri vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə saxlayır, məlumat və resurs mübadiləsi aparırlar. Bu əlaqə torpağın altında yerləşən göbələk tellərinin – mikoriza şəbəkəsinin – vasitəsilə təmin olunur.
“DogruXeber.tv” yazır ki, bu sistem, bir növ təbiətin öz “internet şəbəkəsi” kimi işləyir və hər ağac bu sistemdə məlumat ötürən və qəbul edən “qovşaq” rolunu oynayır.
Bu şəbəkə vasitəsilə ağaclar bir-birinə qida maddələri göndərə, susuzluq və ya xəstəlik kimi təhlükələr barədə siqnal ötürə bilirlər. Məsələn, bir ağac zərərverici həşərat hücumuna məruz qaldıqda, o, kimyəvi siqnallar vasitəsilə qonşu ağacları xəbərdar edir. Nəticədə həmin ağaclar da müdafiə mexanizmlərini aktivləşdirir, yarpaqlarında acı maddələrin istehsalını artırırlar. Bu, təbiətdə kollektiv müdafiə sisteminin işlədiyini göstərir. Ağacların bu davranışı, fərdi deyil, ekosistem səviyyəsində düşünmə qabiliyyətinə bənzəyən bir bioloji mexanizmdir.
“DogruXeber.tv” qeyd edir ki, bu sistem təkcə canlıların bir-birinə kömək etməsini deyil, həm də enerji paylaşımını tənzimləyir. Böyük və sağlam ağaclar öz fotosintez məhsullarının bir hissəsini kökləri vasitəsilə zəif və gənc ağaclara ötürürlər. Bu, meşə daxilində nəsillərarası dəstəyin bioloji forması kimi dəyərləndirilir. Elm adamları bu prosesi “ana ağac effekti” adlandırır və meşələrin sabit qalmasında onun rolunu əsas amil kimi göstərirlər.
Ağacların bu mürəkkəb rabitə sistemi ekoloji davamlılıq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. İnsan fəaliyyətləri nəticəsində torpağın kimyəvi tərkibinin pozulması və ağacların kütləvi qırılması bu təbii şəbəkəni zəiflədir. Halbuki bu sistem bərpa olunduqda, meşələr daha tez canlanır və karbon dövranı yenidən tarazlaşır. “Ağacların interneti” anlayışı artıq yalnız biologiyanın deyil, həm də ekologiya, texnologiya və fəlsəfə sahələrinin diqqət mərkəzinə çevrilib. Təbiətin özünün qurduğu bu görünməz rabitə, canlı aləmdə birliyin və paylaşmanın ən dərin sübutlarından biridir.


