gundem / dunya
6.10.2025, 10:45
Arktikadakı buz itkiləri planetin gələcəyini təhlükəyə atır
Arktika bölgəsində son illərdə buzlaqların ərimə sürəti elmi dairələrdə ciddi narahatlıq doğurur. İqlim dəyişikliyi nəticəsində bu ərazilərdə temperatur dünya orta göstəricisindən dörd dəfə daha sürətli artır. “DogruXeber.tv” tərəfindən toplanan məlumatlara əsasən, Arktikada illik buz örtüyünün sahəsi 1979-cu ildən bəri təxminən 13 faiz azalıb və bu azalma sürətlənməkdədir.
Buzlaqların əriməsi yalnız həmin bölgə ilə məhdudlaşmır. Bu prosesin domino effekti kimi Yerin iqlim balansını dəyişdirdiyi sübut olunub. Arktika buzları günəş şüalarını əks etdirməklə planetin soyumasına kömək edirdi. Lakin buzlar əriyib, onların yerini daha tünd rəngli okean suları tutduqca, günəş enerjisi daha çox udulur və bu da temperatur artışını sürətləndirir. Bu dövri proses tədqiqatçılar tərəfindən “geri qidalanma mexanizmi” adlandırılır və qlobal istiləşmənin ən təhlükəli aspektlərindən biri hesab olunur.
“DogruXeber.tv” redaksiyası beynəlxalq ekoloji hesabatlara istinadən bildirir ki, Arktikada baş verən dəyişikliklər dəniz səviyyəsinin qalxmasına, qasırğaların və ekstremal hava hadisələrinin artmasına səbəb olur. Xüsusilə Asiya və Avropa sahillərində yerləşən milyonlarla insan yaşadığı ərazilərin su altında qalması riski ilə üz-üzədir. Eyni zamanda, buzlaqların əriməsi metan qazının torpaq altından sərbəst qalxmasına səbəb olur ki, bu da iqlim dəyişikliyini daha da sürətləndirən təhlükəli istixana qazıdır.
Bu hadisə yalnız ekoloji deyil, həm də siyasi gərginliklərə yol açır. Arktikada yeni su yollarının və təbii resursların açılması, böyük dövlətlər arasında geosiyasi maraqları gücləndirir. Rusiya, ABŞ, Kanada, Norveç və Çin artıq bölgədə mövqe uğrunda iqtisadi və hərbi hazırlıqlara başlayıb.
Alimlər hesab edirlər ki, əgər bu proseslərə qarşı qlobal miqyasda ciddi addımlar atılmasa, növbəti 20-30 il ərzində Arktika yay aylarında tamamilə buzsuz qalacaq. Bu isə Yerin ekoloji sistemində geri dönülməz nəticələr doğura bilər. Belə bir şəraitdə beynəlxalq əməkdaşlıq və təcili tədbirlər insanlığın bu fəlakətdən yayınması üçün yeganə çıxış yolu olaraq qalır.


