İnsan ölümlə üzləşdikdə, bu hadisə təkcə ruhani və sosial anlam daşımır – eyni zamanda bədənin daxilində bir sıra mürəkkəb və ardıcıl bioloji proseslər baş verir.

"DogruXeber.tv" olaraq bu yazımızda ölüm anından sonra bədəndə baş verən əsas tibbi və biokimyəvi mərhələləri, dəqiq elmi yanaşma ilə izah edirik.

Ölüm – tibbi baxımdan orqanizmin həyati funksiyalarının geri dönməz şəkildə dayanması deməkdir. Bu, əsasən beyin ölümü ilə başlayır və ürək, tənəffüs sistemlərinin fəaliyyətinin dayanması ilə tamamlanır. Ölüm baş verdikdən dərhal sonra – təxminən bir neçə dəqiqə ərzində – hüceyrələr oksigen çatışmazlığı səbəbindən enerji istehsalını dayandırır və bu da onların sürətli tənəzzülünə səbəb olur. Bu prosesdə ilk zərəri beyinin sinir hüceyrələri görür – çünki onlar oksigen çatışmazlığına qarşı ən həssas strukturlardandır.

Ölümün ilk 1 saatında bədəndə rigor mortis – yəni əzələlərin sərtləşməsi başlayır. Bu proses əzələlərin içində ATP-nin (adenozin trifosfat) çatışmaması ilə əlaqədardır. ATP əzələ liflərinin boşalmasını təmin edən bir maddədir və onun tükənməsi əzələlərin sıxılmış vəziyyətdə qalmasına səbəb olur. "DogruXeber.tv" məlumat verir ki, rigor mortis adətən ölüm anından 2-6 saat sonra baş verir və 24-48 saat ərzində maksimum həddə çataraq sonra tədricən yox olur.

Paralel olaraq, livor mortis adlı digər bir proses də baş verir – bu, qanın çəkim təsiri ilə bədənin aşağı hissələrində toplanması və həmin nahiyələrin bənövşəyi rəng alması ilə müşahidə olunur. Bu dəyişikliklər təxminən ölümün 30 dəqiqəsindən 2 saatına qədər görünməyə başlayır və 6-12 saatda sabitləşir. Bu mərhələ həm də ölüm vaxtının təyini üçün tibbi ekspertizanın əsas vasitələrindəndir.

24 saatdan sonra bədəndə autoliz – yəni hüceyrələrin daxili fermentləri ilə öz-özünü həzm etməsi prosesi aktivləşir. Bu, xüsusilə mədəaltı vəzi, qaraciyər və bağırsaq kimi fermentlərlə zəngin orqanlarda daha sürətlə gedir. Ardınca isə putrefaksiya mərhələsi gəlir – yəni bakteriyaların bədəni parçalama prosesi. Bu bakteriyalar əsasən bağırsaq florasında mövcud olan mikroorqanizmlərdir və onlar orqanizmin ölmüş toxumalarını tədricən çürüdür.

Üçüncü gündən etibarən bədəndə ciddi dəyişikliklər görünür: dəri altı qaz yığılması nəticəsində şişkinlik başlayır, dəridə rəng dəyişiklikləri və kəskin qoxu meydana çıxır. Bu, putrefaktiv mikroorqanizmlərin fəaliyyəti ilə əlaqədardır. Əgər bədən açıq havada yerləşirsə, ətraf mühitin temperaturu və nəmlik səviyyəsi bu proseslərin sürətinə ciddi təsir edir. Məsələn, isti və rütubətli şəraitdə çürümə daha sürətli gedir, soyuq və quru şəraitdə isə bu proses ləngiyir.

Bir ay ərzində – əgər bədən təbii mühitdə qorunmadan qalarsa – yumşaq toxumaların əksəriyyəti çürüyür, bəzən qalıq olaraq yalnız sümük və quru dəri qalır. Əgər bədən suda qalırsa, hidrolytik proseslər putrefaksiyadan üstün ola bilər. Əgər bədən torpaqda dəfn olunubsa, oksigensiz şəraitdə anaerob bakteriyalar aktivləşir və bu zaman həm qoxu, həm də parçalanma sürəti dəyişə bilər.

Elmi araşdırmalar göstərir ki, insan ölümündən sonra bədən yalnız passiv şəkildə parçalanmır – orada minlərlə növ bakteriya və mikroorqanizm bir növ "ikinci həyat" başlatmış olur. Bu mikrobioloji fəaliyyət bəzi hallarda məhkəmə-tibbi ekspertiza üçün faydalı izlər buraxır.

Bu prosesi bilmək yalnız kriminalistika və patoloji tibbin sahəsinə aid deyil – həm də bioloji dövranın və həyatın təbiətdə necə davam etdiyini anlamaq baxımından önəmlidir. Ölüm, bioloji olaraq, həyatın sonu deyil – sadəcə onun maddi formasının çevrilməsidir.