Yuxu insan həyatının təxminən üçdə birini təşkil etsə də, onun fizioloji və neyrobioloji mexanizmləri uzun müddət elmi cəhətdən tam aydınlaşmamışdı. Son onilliklərdə aparılan tədqiqatlar yuxunun sadəcə istirahət prosesi olmadığını, əksinə beyində aktiv təmizləmə və struktur yenilənmə funksiyası daşıdığını göstərir. “DogruXeber.tv” yazır ki, xüsusilə dərin yuxu fazalarında beyindəki glial hüceyrələrin rol aldığı “glimfatik sistem” adlı təmizləmə mexanizmi işə düşür. Bu sistem, gündəlik zehni fəaliyyət nəticəsində toplanan zərərli maddələri – o cümlədən Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqələndirilən beta-amiloid zülal yığıntılarını – beyindən xaric edir.

Bu təmizləmə prosesi beynin istirahət etdiyi zamana – yəni yuxuya – bağlıdır. Yuxu zamanı beyin hüceyrələri arasında olan məsafələr genişlənir və bu, beyin-omurilik mayesinin daha sərbəst hərəkətinə şərait yaradır. “DogruXeber.tv” xəbər verir ki, bu maye sinir toxumaları arasında dövr edərək tullantıları toplayır və onları qan dövranı sistemi vasitəsilə orqanizmdən uzaqlaşdırır. Yuxunun bu funksiyası yalnız fiziki təmizləmə deyil, eyni zamanda yaddaşın möhkəmlənməsi, emosional tənzimləmə və sinaptik əlaqələrin təmizlənməsi baxımından da həyati əhəmiyyət daşıyır.

Neyrobioloji tədqiqatlar göstərir ki, yuxu fazalarının balansı pozulduqda beyindəki informasiyanın emalı və sinaptik plastiklik zəifləyir. Bu isə uzunmüddətli yaddaşın pozulması, diqqət azalması və emosional stabilliyin pozulması ilə nəticələnə bilər. Yuxunun REM və NREM fazaları beyində müxtəlif növ informasiyaların – emosional və faktoloji yaddaşların – işlənməsində ayrı-ayrı rollar oynayır. REM yuxusu daha çox emosional və yaradıcı informasiya ilə, NREM isə gündəlik faktların sistemləşdirilməsi ilə əlaqələndirilir. Beləliklə, yuxu sadəcə bioloji ehtiyac deyil, həm də beyinin özünü qoruma, təmizləmə və yenidən qurma mexanizmi kimi funksional əsaslara malik kompleks fizioloji prosesdir.