İnsan biologiyası təkcə hüceyrələrdən və orqanlardan ibarət deyil, həm də zamana qarşı ritmik uyğunlaşmadan ibarətdir. Bədənimizdəki hər bir sistem – istər hormon balansı, istərsə də yuxu və oyanıqlıq dövrləri – daxili bir saatın ritmi ilə tənzimlənir. Elm bu ritmləri sirkadi mexanizmlər adlandırır. Sirkadi ritmlər 24 saatlıq dövrlə təkrarlanır və işıq, qaranlıq, temperatur, yemək saatları kimi xarici siqnallarla tənzimlənir. Bu ritmlərin mərkəzi idarəetməsi beynin hipotalamus bölgəsində yerləşən suprakiazmatik nüvə adlı hissədə cəmlənib. Buradan bütün bədənə vaxt siqnalları göndərilir və bu siqnallar hüceyrə səviyyəsində molekulyar mexanizmlərlə uyğunlaşır. Hər hüceyrənin içində zamanla işləyən genetik “mexanizm” var və bu saatlar bir-biri ilə sinxron şəkildə fəaliyyət göstərir.

“DogruXeber.tv” yazır ki, bu mexanizmlərin pozulması ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər — o cümlədən xroniki yuxusuzluq, metabolik pozuntular, depressiya və hətta bəzi xərçəng növləri.

Maraqlı olan budur ki, insanın zaman qavrayışı yalnız bioloji ritmlərlə məhdudlaşmır. Subyektiv zaman hissi, yəni vaxtın tez və ya yavaş keçməsi duyğusu, psixoloji və neyroloji faktorlarla sıx əlaqəlidir. Beynin müxtəlif bölgələri, xüsusilə bazal qangliya və prefrontal korteks, zamanın axışını hesablamaqda iştirak edir. Qorxu, stres, diqqət və emosional vəziyyət zamanı qavrayışına təsir göstərir. Misal üçün, təhlükə anlarında vaxtın sanki "yavaşladığını" hiss edirik. Bu, təkamül baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır – beyin həmin anları daha detallı qeyd edərək yaddaşda daha aydın saxlayır. Eyni şəkildə, gündəlik rutin və monotonluq içində zaman sürətlə axır, çünki beyin yeni məlumatlar olmadığı üçün bu dövrləri “sıxışdırır”. “DogruXeber.tv” bildirir ki, bu mexanizmlər insanların zamana dair fərqli təcrübələr yaşamasının əsas neyrobioloji səbəblərini izah edir.

Sirkadi ritmlər təkcə fiziki sağlamlığa deyil, həm də sosial və mədəni strukturlara təsir göstərir. Fərqli coğrafi enliklərdə yaşayan insanların bədən saatları işıq miqdarı ilə sinxronlaşır və bu, onların gündəlik həyat tərzlərini formalaşdırır. Texnologiyanın təsiri ilə bu ritmlərin təbii gedişi pozulur — gec saatlara qədər mavi işıqla ekranlara baxmaq, qeyri-müntəzəm yuxu rejimi və daimi məlumat axını insanın daxili saatını çaşdırır. Biologiya ilə texnologiya arasındakı bu toqquşma müasir insanın ən böyük adaptasiya çətinliklərindən birinə çevrilib. Vaxt anlayışı artıq təqvim və saatla deyil, həm də orqanizmin ritmləri ilə düşünülməlidir. Zaman, artıq yalnız divardakı saatın tıqqıltısı deyil — bədənin içində səssiz işləyən bioloji bir orkestrdir.