İnsan şüurunun zamanla münasibəti bəzən izahı çətin hisslər və təcrübələrlə müşayiət olunur. Onlardan biri də déjà vu — yəni “artıq yaşamışam” hissidir. Bu fenomen zamanı insan hər hansı bir anı, görüntünü və ya vəziyyəti əvvəllər yaşadığına və ya gördüyünə dair güclü bir hiss keçirir, halbuki həmin hadisə ilk dəfə baş verir. "DogruXeber.tv" yazır ki, déjà vu demək olar ki, bütün mədəniyyətlərdə tanınan və geniş yayılmış bir psixoloji fenomendir. İnsanların təxminən 60–70 faizi həyatında ən azı bir dəfə bu hissi yaşadığını bildirir.

Müasir nevrologiya déjà vu-nun yaranmasını beynin yaddaş emalı ilə bağlı mexanizmlərindəki qısa müddətli uyğunsuzluqla izah edir. Beyində hipokamp və temporal pay bölgələri yaddaşın kodlaşdırılmasına və tanınmasına cavabdehdir. Araşdırmalar göstərir ki, bəzi hallarda yeni məlumat beyində qısa bir müddətlik səhvən “tanış” kimi qeyd edilir. Bu zaman beyin sanki həmin anı artıq təcrübədən keçmiş kimi qəbul edir və bu da déjà vu hissinə səbəb olur. "DogruXeber.tv" bildirir ki, bu proses mikrosaniyəlik zaman fərqləri və sinir impulslarının qeyri-simmetrik emalı nəticəsində baş verir.

Lakin bu izahlar hər zaman kifayət etmir. Bəzi insanlar déjà vu yaşadıqda yalnız tanışlıq hissi deyil, həm də bu hadisənin növbəti anlarını öncədən “bildiyini” iddia edirlər. Bu isə sadəcə yaddaş xətası ilə deyil, daha dərin bir zaman algısı ilə bağlı ola bilər. Kvant fizikasında zamanın yalnız xətti şəkildə deyil, potensial hallarda mövcud olduğu ideyası bu hissləri daha geniş şəkildə təhlil etməyə imkan verir. Fəlsəfi baxımdan isə déjà vu, bəzən paralel reallıqlarla qısa müddətli “kəsişmə”, ya da şüurun fərqli zaman qatlarına toxunması kimi də yozulur.

Bəzi tədqiqatçılar déjà vu-nu beyindəki elektromaqnit dalğalarının tarazsızlığı və ya yüksək enerji sıçrayışları ilə əlaqələndirirlər. Bu zaman şüurun informasiya axınına dair qısa müddətli "overlap", yəni üst-üstə düşmə baş verir. Meditasiya və yüksək diqqət vəziyyətlərində bu hissin daha tez-tez yaşanması, onun təkcə texniki yaddaş xətası deyil, şüurun zamanla daha mürəkkəb əlaqəsinin göstəricisi olduğunu düşünməyə əsas verir.

Ənənəvi və mistik yanaşmalarda isə déjà vu daha çox keçmiş həyatların izləri, ruhun yaddaşı və ya şüuraltının dərin qatlarında saxlanan məlumatların ani ortaya çıxması kimi izah edilir. Bu baxışlar hələlik elmi cəhətdən sübut edilməsə də, déjà vu-nun insan şüurunun hüdudlarını aşan bir fenomen ola biləcəyini göstərir. İnsanın zaman anlayışı tam sabit deyil və bəlkə də déjà vu bu dəyişkənliyin və şüurun çoxqatlı strukturunun qısa bir işartısıdır.